Lééf as gesin

“Ek is jammer, my kind”

Deur Gary Chapman | Foto Hanneri de Wet

Soms is dit nodig vir ouers om te kan jammer sê en só jou kinders oor berou en vergifnis te leer.

Toe ek na ons babas gekyk het waar hulle in hulle kot lê, het ek geensins aan die konsep gedink dat ek hulle om verskoning sal moet vra nie. Ek was nie van plan om enigiets te doen wat hulle sou seermaak nie. Ek het hulle van die oomblik van hulle geboorte af liefgehad. As ’n pa sou ek hulle beskerm, hulle leer, vir hulle bid en alles in my vermoë doen om toe te sien dat hulle ’n goeie lewe het. Wanneer ek terugdink aan daardie dae, besef ek dat ek naïef was om te dink dit sal nooit vir my nodig wees om vir hulle jammer te sê nie; dat ek die perfekte pa sou wees.

Waarom maak ons soms die mense wat ons liefhet die seerste? Omdat ons mense is. Almal van ons is stukkend. Ons is gebore uit ouers wat stukkend was. Daar is geen volmaakte mense nie. Die realiteit is dat ons almal mense is, en ons doen en sê van tyd tot tyd dinge wat ons huweliksmaat en kinders seermaak en ons verhoudings skend.

Die goeie nuus is dat ons foute nie ons verhoudings hoef te vernietig nie, veral nie as ons bereid is om jammer te sê en hulle bereid is om ons te vergewe nie. Om jammer te sê en te vergewe, is noodsaaklik vir die handhaaf van goeie verhoudings. Kinders moet hierdie vaardighede aanleer, want hulle sal ook nie volmaak wees nie. ’n Deel van die probleem is dat ons verskillende idees het oor wat dit beteken om jammer te sê. Die meeste van ons het by ons ouers geleer om jammer te sê of nie jammer te sê nie.

Die tale van apologie

 Ek glo daar is die vyf tale van apologie wat jy jou kinders behoort te leer: 

Toon berou … “Ek is jammer.” Tog moet dié drie woorde nooit alleen gesê word nie. Sê vir die persoon waaroor  jy jammer is. “Ek is jammer dat ek my humeur verloor en op jou geskree het. Ek  is jammer dat ek jou speelding gevat het sonder om te vra. Ek is jammer dat ek  jou blokkies omgestamp het.” Nog ’n belangrike faktor: Moet nooit die woord “maar” agter jou “ek is jammer” byvoeg nie. “Ek is jammer dat ek my humeur teenoor jou verloor het, maar as jy nie … dan sou ek nie kwaad geword het nie.” Dan blameer jy die ander persoon vir jou swak gedrag.

 Aanvaar verantwoordelikheid … “Ek was verkeerd en moes dit nie gedoen het nie.”Of: “Daar is geen verskoning daarvoor nie. Ek aanvaar volle  verantwoordelikheid vir my gedrag.” Om ’n kind te help om verantwoordelikheid vir sy of haar gedrag te aanvaar, is noodsaaklik wanneer hy of sy moet leer hoe om jammer te sê.

Bied aan om dinge reg te maak … “Wat kan ek doen om dinge reg te maak?”Of: “Wat kan ek doen om dit vir jou makliker te maak om my te vergewe?” As jy nie aanbied om dinge reg te maak nie, het jy, volgens sommige mense, nie om verskoning gevra nie. Vir ’n kind kan dit beteken om aan te bied om die blokkiestoring wat hulle omgestamp het weer te bou.

Wys die begeerte om te verander … “Ek hou nie van wat ek gedoen het nie, en ek wil dit nie weer doen nie. Ek gaan ’n nota op my lessenaar sit wat sê: ‘Moenie by Erik se kamer ingaan sonder om te klop en te vra: “Mag ek inkom?” nie.’ Ek dink dit sal my help onthou.” Wanneer jy wys dat jy wil verander, kommunikeer dit ten diepste aan sommige mense dat jou verskoning opreg is.

Vra om vergifnis … “Sal jy my asseblief vergewe?”Of: “Ek hoop jy kan my vergewe.” Vir sommige mense kommunikeer dit dat die verhouding vir jou  belangrik is. Jy besef dat jy hulle seergemaak het en dat jou gedrag ’n hindernis tussen julle veroorsaak het. Jy hoop opreg dat hulle jou sal vergewe sodat julle steeds vriende kan wees.

Wat ek ontdek het, is dat die meeste volwassenes as kinders nie geleer het om al vyf hierdie tale van apologie te praat nie. Die meeste het net een of twee daarvan geleer. As volwassenes gebruik hulle dan die taal wat hulle geleer is. Hulle besef nie dit dring dalk nie deur tot die persoon vir wie hulle jammer sê nie. Dit is waarom getroudes mekaar dikwels misverstaan in hulle pogings om jammer te sê, en dit daarom ook moeilik vind om te vergewe.

Ek stel voor jy en jou huweliksmaat gesels oor julle perspektiewe oor wat ’n opregte verskoning is. Om te leer hoe om verskoning te vra op ’n manier wat vir jou huweliksmaat betekenisvol is, kan help dat dit vir julle makliker is om mekaar te vergewe. Jou voorbeeld is die beste manier om jou kinders te leer om jammer te sê. So ja, ek stel voor jy leer hoe om vir jou kinders jammer te sê. Sommige ouers voel hulle kinders sal respek vir hulle verloor as hulle om verskoning vra. Die teendeel is waar: Hulle respek vir jou sal groei. Hulle weet reeds wat jy gesê of gedoen het, is verkeerd.

Jou voorbeeld is die beste manier om jou kinders te leer om jammer te sê.

Waarvoor moet jy jammer sê?

 Wat is die tipes gedrag dan wat vereis dat ’n ouer vir ’n kind om verskoning moet vra? Kom ons begin met die lelike dinge wat jy direk vir jou kinders sê of aan hulle doen. Ouers kan hulle eie frustrasie op die kind uithaal met skerp, harde woorde wat kritiese, veroordelende boodskappe oordra. As ouers nie om verskoning vra nie, talm hierdie boodskappe dikwels jare lank in die kind se gedagtes. Wanneer jy, die ouer, nie luister of aandag gee wanneer ’n kind met jou praat of op ’n ander manier met jou probeer kommunikeer nie, moet jy ook om verskoning vra. Sommige ouers straf soms hulle kind onregverdig omdat hulle nie al die feite oor die situasie gekry het nie. Ander straf die kind weer op ’n uiterste manier terwyl ’n ander vorm van dissipline goed genoeg sou gewees het.

Nog ’n kategorie van volwasse gedrag wat ’n verskoning kan vereis, is dinge wat ons doen en sê wat indirek ’n negatiewe invloed op ons kinders het. Ouers wat luidrugtig en skerp voor hulle kinders met mekaar baklei sonder om hulle kinders se gedagtes en emosies in ag te neem, moet beslis hulle kinders om verskoning vra (en hulle huweliksmaat). Nog iets wat in hierdie kategorie val, is daardie kere wanneer ouers ’n ander persoon verkeerd behandel en die kinders hoor of sien dit. (Soos die manier waarop jy met die telebemarker praat wat bel om nog ’n selfoon aan jou te verkoop.) Nog ’n voorbeeld om jou kind indirek te na te kom, is wanneer ouers in hulle basiese verantwoordelikhede misluk, soos hulle werk, huishouding, die voorsiening van kos en om hulle kinders veilig te hou. Enige soort verslawing – dwelm- of alkoholmisbruik, dobbelary, en so meer – lei dikwels daartoe dat ouers hulle rol afskeep en dit vereis dat hulle om verskoning vra.

Om uit ons foute te leer, bou op sigself karakter.

Watter voordele hou dit dan in om vir jou kind jammer te sê?

Om jammer te sê, bou en demonstreer karakter

Ouers stel gewoonlik daarin belang om hulle kinders se karakter te bou; dit is hulle vermoë om die lewe se uitdagings met verstandelike en morele krag aan te pak. Karakter is iets wat kinders begin ontwikkel wanneer hulle jonk is en dit gaan voort tot in hulle lewe as volwassenes. Ouers moet ook voortdurend karakter handhaaf en bou terwyl hulle hul eie uitdagings hanteer, onder meer tye wanneer hulle as ouers foute maak wat direk of indirek ’n negatiewe invloed op hulle kinders het. Om uit ons foute te leer, bou op sigself karakter. Om uit ons foute te leer, beteken dat ouers besin oor en verantwoordelikheid aanvaar vir hulle foute. Dan probeer hulle soortgelyke foute in die toekoms vermy. Hierdie proses van besinning, aanvaarding van skuld en die toewyding tot verbetering bou ouers se karakter. Deur uit hulle foute te leer, wys ouers vir hulle kinders hoe belangrik dit is om ons mislukkings doeltreffend te hanteer.

Om jammer te sê, bou en herstel verhoudings

In ’n gesin kan ons mekaar nie hardvogtig behandel en dan verwag om gesonde gesinsverhoudings te hê nie. Kinders en huweliksmaats ly dikwels in stilte ná ’n harde woordewisseling. Genesing kom nie met tyd nie. Genesing kom wanneer ons ons foute erken, jammer sê en om vergifnis vra.

Wanneer ouers nalaat om goedheid en regverdigheid te demonstreer, kan kinders emosioneel afgesonder voel en dink dat hulle ouers nie van hulle hou nie of hulle selfs haat. Kinders kan hulle emosioneel opnuut verbind, asook negatiewe gevoelens verwerk, wanneer ouers opreg om verskoning vra en dan konstant daaraan werk om dieselfde tipes pynlike foute in die toekoms te vermy.

Om jammer te sê, leer kinders hoe om hulle eie mislukkings te hanteer

Kinders sal nie perfek wees nie. Hulle sal soms die reëls oortree, skerp met hulle ouers of broers of susters praat, ’n ander kind stamp of skop, en so meer. Kinders is nie van nature geneig om jammer te sê nie. Hulle sal baie eerder iemand anders blameer. Het jy al hierdie karaktereienskap in jouself gesien? Dit is baie makliker om jou huweliksmaat te blameer as om verantwoordelikheid vir jou eie foute te aanvaar. 

Ek wens ek het baie vroeër geleer om jammer te sê. Baie van die huweliksonmin wat ek en my vrou in die vroeë jare gehad het, kon vermy gewees het as ek net bereid was om verantwoordelikheid vir my woorde en dade te aanvaar; my foute te erken; aangebied het om dinge reg te maak; daaraan gewerk het om nie weer dieselfde dinge te doen nie; en om vergifnis gevra het.

2019-02-28T22:16:02+00:00